Het wassenbeeldenmuseum van Yılmaz Büyükerşen in Eskişehir

Het Yılmaz Büyükerşen Wasmuseum (Yılmaz Büyükerşen Balmumu Heykeller Müzesi) is het enige museum in Turkije met dit thema en een van de belangrijkste culturele trekpleisters van de stad Eskişehir. In vijf zalen zijn 198 wassen beelden verzameld: van Atatürk en Ottomaanse sultans tot Yunus Emre, Marilyn Monroe en Barış Manço. Het museum is vooral opmerkelijk omdat de oprichter – de huidige burgemeester van Eskişehir, doctor in de economie en autodidactisch beeldhouwer Yılmaz Büyükerşen – veel van de beelden zelf heeft gemaakt. Dit is een zeldzaam voorbeeld van een auteursmuseum, waar de persoonlijkheid van de maker niet onderdoet voor de kracht van de tentoongestelde stukken. Het museum opende op 19 mei 2013 en werd al snel een must-see op de route door het 'gerenoveerde' Eskişehir – een stad die Büyükerşen van een provinciaal centrum heeft omgetoverd tot een van de best onderhouden kleine hoofdsteden van Turkije.

Geschiedenis en oorsprong

De geschiedenis van het museum is onlosmakelijk verbonden met de biografie van de oprichter. Yılmaz Büyükerşen werd in 1937 geboren in Eskişehir, promoveerde in de economie, was rector van de Anadolu-universiteit en een van de 'vaders' van het Turkse afstandsonderwijs. Sinds 1999 is hij de onbetwiste burgemeester van de stad namens de Republikeinse Volkspartij. Naast zijn bestuurlijke carrière hield Büyükershen zich serieus bezig met beeldhouwkunst en raakte hij in de jaren 80 gefascineerd door de techniek van het werken met was. In 1996 opende hij op de campus van de Anadolu-universiteit een kleine galerie met zijn wassen beelden, die de voorloper werd van het toekomstige museum.

Aan het begin van de jaren 2010 telde de collectie van Buyukershen al enkele tientallen figuren, en de populariteit van Eskisehir als toeristische bestemming groeide snel. Het stadsbestuur wees een gebouw toe aan de Ataturk-boulevard in het historische deel van Odunpazari, en op 19 mei 2013 opende het museum zijn deuren voor het grote publiek. De datum is symbolisch: 19 mei is in Turkije een nationale feestdag, de dag waarop de Onafhankelijkheidsoorlog begon en Atatürks aankomst in Samsun in 1919. Zo werd de boodschap van het museum vanaf het begin bepaald: de geschiedenis van Turkije – van het Ottomaanse Rijk tot de republiek en de hedendaagse cultuur – verteld door middel van gezichten en blikken.

In de loop der jaren is de collectie uitgebreid: er zijn nieuwe personages toegevoegd, decors zijn vernieuwd en er zijn interactieve scènes bijgekomen. Alle inkomsten van het museum worden, op besluit van de gemeente, besteed aan het onderwijs van meisjes en studenten met een beperking. Dit maakte het project niet alleen cultureel, maar ook sociaal – een zeldzame combinatie voor Turkse gemeentelijke instellingen.

Architectuur en bezienswaardigheden

Het museum is gevestigd in een modern gebouw aan de Atatürk-boulevard in de wijk Odunpazarı – op loopafstand van andere bezienswaardigheden: de gelijknamige historische wijk met Ottomaanse houten huizen, de rivier de Porsuk en de promenade met gondels. De permanente tentoonstelling beslaat vijf zalen (A, B, C, D, E), elk met een eigen thema. De figuren zijn geplaatst in realistische decors, met toneelverlichting en geluidsbegeleiding — dit is geen statische galerij, maar een reeks ensceneringen.

Zaal A: Atatürk en het Ottomaanse Rijk

De grote zaal is gewijd aan Mustafa Kemal Atatürk, zijn familie en de Onafhankelijkheidsoorlog. Hier bevindt zich ook de 'galerij van de sultans': Mehmed II de Veroveraar, Selim I de Verschrikkelijke, Süleyman de Prachtige, evenals minder bekende heersers, waaronder Fatih en Abdul-Hamid II. Er zijn historische scènes nagebouwd: de jonge Atatürk achter zijn bureau in Samsun, de ceremoniële ontvangst in het Dolmabahçe-paleis. De figuren zijn met etnografische nauwkeurigheid uitgevoerd – van het borduurwerk op de kaftans tot de metalen details van de wapens.

Zaal B: wetenschap, sport, kunst en media

De meest 'veelstemmige' zaal. Hier zijn Turkse en buitenlandse prominenten uit de luchtvaart, de spoorwegen, de journalistiek, de industrie, de wetenschap en de sport bijeengebracht. Naast hen staan sterren uit de Turkse popmuziek en film: Cüneyt Arkın, Barış Manço, Kemal Sunal, Zeki Müren. Onder de buitenlandse figuren bevinden zich Marilyn Monroe, Albert Einstein en wereldleiders uit de 20e eeuw. De logica achter deze zaal is om de gelaagdheid van de modernisering van Turkije te tonen, waarin 'eigen' en 'vreemde' namen naast elkaar bestaan in één cultureel geheugen.

Zaal C: historische figuren

De zaal is gewijd aan helden uit het verre verleden. Hier staan Yunus Emre – een Anatolische mystieke dichter uit de 13e eeuw, wiens gedichten de basis vormden voor de Turkse literaire taal – en Nasreddin Hoja – het collectieve beeld van de volkswijze met zijn ezel. Daarnaast staan wetenschappers uit het vroege islamitische tijdperk, reizigers en hervormers. Dit is de 'genealogische' zaal van het museum, die antwoord geeft op de vraag: op wiens schouders rust de hedendaagse Turkse identiteit?

Zaal D: democratie

De meest controversiële en tegelijkertijd meest emotionele zaal. Thema's: de totstandkoming van de Turkse republikeinse democratie, het meerpartijenstelsel, belangrijke gebeurtenissen uit de 20e eeuw. Op besluit van de maker is fotograferen hier verboden: de bezoeker wordt uitgenodigd om 10–15 minuten in volledige concentratie door te brengen. Dit is een zeldzame keuze voor een hedendaags museum, en het werkt: de zaal wordt ervaren als een ruimte voor persoonlijke bezinning.

Zaal E: persoonlijke tentoonstelling van de auteur

De laatste zaal is gewijd aan Yilmaz Buyukershen zelf. Hier worden zijn werkinstrumenten, schetsen, fotodocumentatie van het creatieproces van de figuren en zelfportretten in was tentoongesteld. Dit is een zeldzame kans om een kijkje achter de schermen te nemen en te begrijpen hoe nauwgezet het werk is: de meester doet er 4 tot 6 maanden over om één figuur te maken.

Interessante feiten en legendes

• Yilmaz Buyukershen is de enige zittende burgemeester van een grote stad ter wereld die persoonlijk wassen beelden van museale kwaliteit maakt. Veel partijgenoten en tegenstanders hebben persoonlijk voor hem geposeerd voor toekomstige tentoonstellingsstukken.
• Alle inkomsten van het museum gaan naar beurzen voor vrouwelijke studenten en studenten met een beperking. Dit besluit is vastgelegd in de oprichtingsdocumenten en is niet afhankelijk van veranderingen in het gemeentebestuur.
• De openingsdatum – 19 mei 2013 – valt samen met de dag waarop de Turkse Onafhankelijkheidsoorlog begon. Deze symboliek wordt speciaal benadrukt in de tentoonstelling in de grote zaal.
• De wassen beelden van Buyukershen werden al lang voor de opening van het permanente museum tentoongesteld in Ankara, Istanbul en in het buitenland. Volgens deskundigen lijkt zijn techniek op die van Madame Tussauds, maar met veel aandacht voor de details van de nationale klederdracht.
• In de democratiezaal is fotograferen verboden — dit is de enige museumzaal in Turkije met een volledig fotoverbod om conceptuele, en niet om veiligheidsredenen.
• Dankzij projecten als dit museum, de Porsuk-boulevard en het Sazova-park kreeg Eskişehir in de jaren 2010 de informele titel 'het Turkse Salzburg' – vanwege de aandacht voor stedenbouw en culturele instellingen.

Hoe kom je er

Het museum ligt in Odunpazarı – het historische centrum van Eskişehir – aan de Atatürk-boulevard. Een herkenningspunt is het voetgangersgebied tussen de oever van de Porsuk en de wijk met oude Ottomaanse huizen. Vanaf elk punt in het centrum is het 10–15 minuten lopen naar het museum. Adres: Atatürk Bulvarı, Odunpazarı, Eskişehir.

Eskişehir is een belangrijk vervoersknooppunt in Centraal-Anatolië. Vanuit Istanbul is het het gemakkelijkst om met de hogesnelheidstrein YHT te reizen (ongeveer 3 uur), vanuit Ankara met de YHT in 1,5 uur. De lokale luchthaven Hasan Polatkan ontvangt voornamelijk binnenlandse vluchten. Het is ongeveer 2 km van het treinstation naar het museum: je kunt er in 25 minuten naartoe lopen langs de oever van de Porsuk of een taxi nemen (een korte rit). Je kunt je gemakkelijk door de stad verplaatsen met de moderne tram; de haltes "Şarhöyük" of "Atatürk Lisesi" liggen het dichtst bij het museum.

Tips voor reizigers

Het museum is bijna het hele jaar door geopend, meestal van dinsdag tot en met zondag; het is raadzaam om de exacte openingstijden voorafgaand aan uw bezoek te controleren op de website van de gemeente Eskişehir (esmek.eskisehir.bel.tr). Maandag is het museum gesloten. Reken 1,5 tot 2 uur uit voor een rondleiding door alle vijf zalen: er is veel te zien en je wilt bij elke scène even blijven hangen.

De beste tijd voor een bezoek is 's ochtends op weekdagen of in de namiddag na 16.:00 uur, wanneer de schoolgroepen al uit elkaar gaan. In het weekend en tijdens de Turkse schoolvakanties staan er vaak rijen bij de kassa's. De kaartjes zijn meestal niet duur (naar Turkse maatstaven) en de opbrengst is bestemd voor studiebeurzen. Voor gezinnen met kinderen is het museum ideaal: kleurrijke figuren, begrijpelijke scènes, interactieve elementen. In zaal D moet u de kinderen en uzelf eraan herinneren dat fotograferen verboden is.

Het museum is gemakkelijk te combineren in één route met andere 'bekende' projecten van Eskişehir: de wijk Odunpazarı met kleurrijke houten huizen en het Museum voor Modern Glas, het Sazova-park met het kasteel en de dierentuin, de Porsuk-boulevard met gondels in Venetiaanse stijl en het Schuimmuseum (Lületaşı Müzesi), gewijd aan de beroemde ambachtelijke steensoort van Eskişehir. Voor een volledige kennismaking met de stad moet u minimaal anderhalve tot twee dagen uittrekken, en het wassenbeeldenmuseum van Yilmaz Buyukershen is in deze route een verplichte en zeer persoonlijke stop: nergens in Turkije vindt u zo'n organische samensmelting van stedelijk beleid, kunst en sociale missie in één tentoonstelling.